6 ασκήσεις για να γράφεις καλύτερα σενάρια

Είτε επειδή δεν έχει πείρα, είτε επειδή το writer’s block καραδοκεί, ο νέος σεναριογράφος/filmmaker είναι επιρρεπής στα λάθη και τις εύκολες λύσεις στο στήσιμο της ιστορίας του. Παρακάτω συγκεντρώνουμε μερικές ενδεικτικές ασκήσεις όπως τις κατέγραψαν οι συγγραφείς Basile Shadid και Billie Rain στο βιβλίο τους Screenwriter’s Toolkit, για να βοηθήσουν τον κάθε σεναριογράφο να αποφύγει τις παγίδες των μονοδιάστατων χαρακτήρων, των αδιάφορων σκηνών και της έλλειψης έμπνευσης.

Άσκηση 1: Στο υποσυνείδητο του ήρωά σου
Ξέρεις τι συμβαίνει στο υποσυνείδητο του ήρωά σου; Θα έπρεπε. Για να διαθέτει η ταινία αυθεντικούς χαρακτήρες, θα πρέπει ο δημιουργός τους να έχει κατανοήσει πλήρως τον τρόπο σκέψης τους και πώς αυτός διαμορφώθηκε.
Ας πάρουμε την εξής περίπτωση: Ο ήρωάς σου κατηγορείται ότι λέει ψέματα. Σε μια σελίδα, γράψε τις συνειδητές και τις υποσυνείδητες σκέψεις του ήρωα.

Άσκηση 2: Πολυδιάστατοι χαρακτήρες
Ένας ήρωας σε μια κωμωδία δεν είναι μόνο κωμικός και ένας πρωταγωνιστής σε δράμα δεν σημαίνει πως δεν έχει τις αστείες πλευρές του. Οι παρακάτω ασκήσεις θα σε βοηθήσουν να βρεις τις μη προβλέψιμες πλευρές των χαρακτήρων σου.
-Γράψε σε έκθεση μιας σελίδας για την συναισθηματική ζωή και τον εσωτερικό κόσμο ενός χαρακτήρα από μία κωμωδία που έχεις δει. Να είσαι ειλικρινής.
-Φτιάξε μια λίστα με 10 πράγματα που κάνει για να διασκεδάσει ένας χαρακτήρας του σεναρίου σου, αν πρόκειται για δραματική ταινία. Απόφυγε τον σαρκασμό.

Άσκηση 3: Ο ήρωας σε κρίση
Ο καλύτερος τρόπος να αναδειχθεί ο χαρακτήρας ενός ήρωα είναι να βρεθεί σε δύσκολες καταστάσεις, όπου καλείται να πάρει αποφάσεις και να δείξει το πραγματικό ποιόν του. Η άσκηση είναι η εξής: Στήσε 10 προβλήματα που μπορεί να συναντήσει ένας από τους ήρωες του σεναρίου σου, που ωστόσο να μην έχουν καμία σχέση με την πλοκή της ταινίας σου. Μπορούν να είναι από μικρά προβληματάκια, όπως το να μείνει από λάστιχο στον δρόμο, μέχρι σοβαρότερα, όπως το να χτυπήσει με το αυτοκίνητο μία ηλικιωμένη κυρία. Μπες στο μυαλό του ήρωα και γράψε πώς θα επιχειρήσει να λύσει το κάθε πρόβλημα.

Άσκηση 4: Πες το με εικόνες
Εκ των βασικότερων κανόνων του σινεμά: Αν μπορείς να το πεις με εικόνες, μην το λες με λόγια. Αν ένας από τους ήρωες είναι ερωτευμένος με έναν άλλον, δεν πρέπει να το πει με ένα «σ’αγαπώ», αλλά να τον βάλεις να το δείξει στους θεατές με την συμπεριφορά του. Η άσκηση επομένως είναι η εξής: Μεταμόρφωσε τις πέντε παρακάτω φράσεις σε μισή σελίδα δράσης για την καθεμία.
-Σ’ αγαπώ
-Σε μισώ
-Πεινάω
-Φοβάμαι
-Πρέπει να φύγουμε από ‘δω

Άσκηση 5: Ο αφηγηματικός ρυθμός
Μπορεί να είναι γρήγορος, μπορεί αν είναι αργός. Σε κάθε περίπτωση, όμως, θα πρέπει να γνωρίζεις γιατί είναι το ένα ή το άλλο. Η άσκηση έχει ως εξής: Γράψε μία σκηνή ληστείας έκτασης τριών σελίδων. Στην συνέχεια, ξαναγράψε την ίδια σκηνή, αλλά αυτή τη φορά σε μισή σελίδα. Τέλος, σύγκρινε τις δύο εκδοχές και σημείωσε πώς κατάφερες να μειώσεις την διάρκεια και ποια είναι τα θετικά ή τα αρνητικά σε κάθε περίπτωση. Ποια εκδοχή σου άρεσε περισσότερο;

Άσκηση 6: Το timeline της ταινίας
Όσο πληρέστερη εικόνα της πλοκής της ταινίας έχεις στο μυαλό σου, τόσο καλύτερα. Για να το καταφέρεις, εξασκήσου σε δύο επίπεδα: Πρώτον, φτιάξε ένα timeline για τον κύριο ήρωα της ταινίας σου, που θα περιέχει «τομές» στα σημεία όπου κάτι συμβαίνει σωματικά ή ψυχολογικά σε αυτόν. Σωματικά εννοούμε π.χ. μια συνάντηση, ένα ατύχημα, ένας διάλογος και ψυχολογικά, τις αλλαγές στις σκέψεις, την στάση, τις επιθυμίες, την ψυχολογία του.

Δεύτερον, διάλεξε μία ταινία και δες την δύο φορές. Φτιάξε μια λίστα με όλους τους χαρακτήρες της. Στην συνέχεια, πάρε μία-μία τις σκηνές της ταινίας και σημείωσε την λειτουργία τους. Ποιες είχαν ως στόχο να μας γνωρίσουν καλύτερα τους χαρακτήρες και ποιες να προωθήσουν την πλοκή; Τέλος, προσπάθησε να εντοπίσεις τα «τόξα» κάθε ήρωα, δηλαδή την πορεία και τις διακυμάνσεις του χαρακτήρα και της ψυχοσύνθεσής τους από την αρχή ως το τέλος της ταινίας.

πηγή: reel.gr, moviemaker.com

Χρησιμοποιώντας την αυτόματη γραφή στο σενάριο

Ο σουρεαλισμός είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα κινήματα στη μοντέρνα τέχνη. Το 1924 ο André Breton δημοσίευσε ένα μανιφέστο για να ανακοινωθεί το νέο κίνημα· ο ορισμός του σουρεαλισμού, όπως γράφηκε τότε, είναι «ο ψυχικός αυτοματισμός σε καθαρή μορφή», που «υπαγορεύεται από τη σκέψη, χωρίς την άσκηση οποιουδήποτε ελέγχου από τη λογική» και «είναι απαλλαγμένος από κάθε αισθητικό ή ηθικό προβληματισμό». Θέτοντας ως βάση την αυτόματη γραφή, που ήδη είχε εξερευνήσει σε προηγούμενα έργα του, και τον παραλογισμό των ονείρων, ο Breton θέσπισε τους όρους του σουρεαλισμού ιδρύοντας το περιοδικό La Révolution surréaliste.

Αν και ο σουρεαλισμός πολεμήθηκε από τους συγχρόνους του, έχει αφήσει πίσω του σημαντικά έργα τέχνης, όπως τον πασίγνωστο πίνακα «Η εμμονή της μνήμης» του Salvador Dalí, τα έργα του Miró και τις φωτογραφίες του Man Ray. Αποτέλεσε μία από τις πιο ελεύθερες μορφές έκφρασης, και εξ ορισμού, αλλά και στην πράξη.

Ο σουρεαλισμός επηρέασε και τον κινηματογράφο, με τον Ανδαλουσιανό Σκύλο (1929) των Buñuel και Dalí να χαρακτηρίζεται ως η πιο σημαντική ταινία του κινήματος και μία από τις σημαντικότερες της ιστορίας του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Ο αυτοματισμός ως τεχνική δεν γεννήθηκε με το σουρεαλισμό. Ωστόσο το κίνημα αυτό ήταν που του έδωσε τη δέουσα προσοχή. Παρ' όλη την ανομοιομορφία μεταξύ των έργων του κινήματος, ο σουρεαλισμός έδειξε τι μπορεί να δημιουργηθεί αποβάλλοντας κάθε λογοκρισία του υποσυνείδητου.

Η αυτόματη γραφή στο σενάριο

Στο σενάριο, η αυτόματη γραφή είναι μία μέθοδος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί με διάφορους τρόπους. Η καταγραφή κάθε σκέψης χωρίς καμία λογοκρισία μπορεί να οδηγήσει μεν στη δημιουργία μιας ταινίας με πολλά υπερρεαλιστικά ή αφηρημένα στοιχεία, αλλλα μπορεί και να συνθέσει έναν χρήσιμο «αποθηκευτικό χώρο ιδεών», από τον οποίο ο σεναριογράφος θα αντλήσει συνειδητά ένα μέρος μόνο, ώστε να χτίσει μια ιστορία.

Μην σκεφτείς λοιπόν ότι με την αυτόματη γραφή το σενάριό σου θα καταλήξει απαραιτήτως να μοιάζει με σενάριο του David Lynch. Ανάλογα με το θέμα της ιστορίας, ο αυτοματισμός μπορεί να βοηθήσει στην καταγραφή λεπτομερειών που αλλιώς θα είχαν χαθεί μέσα στις τόσες σκέψεις, ή στην ανακάλυψη νέων σχέσεων μεταξύ των χαρακτήρων ή των συμβάντων στο σενάριό σου. Είναι επίσης ένας πολύ αποδοτικός τρόπος να κατανοήσεις γιατί γράφεις αυτή τη συγκεκριμένη ιστορία, τι είναι αυτό που σε παρακινεί, καθώς και τι νιώθεις για τους χαρακτήρες σου και τις πράξεις τους.

Η ίδια η μέθοδος είναι αρκετά απλή στην εφαρμογή της, αρκεί να υπάρχει συγκέντρωση. Σε μια λευκή κόλλα (που μπορεί να είναι είτε σε χαρτί είτε σε ένα άδειο αρχείο Word, δεν έχει σημασία προφανώς) αρχίζεις να γράφεις ό,τι σκέφτεσαι για την ιστορία. Ακόμη και αν υπάρχει μια ιδέα που δεν ξέρεις αν συμβαδίζει με τις υπόλοιπες, μη διστάσεις να την καταγράψεις γραμμικά, την ώρα που σου έρχεται. Η βασική ιδέα είναι πως τίποτα δεν μένει εκτός, ακόμη και αν αυτό είναι μια σημείωση του τύπου «αλλά δεν είμαι σίγουρος αν κολλάει».

Στο τέλος της διαδικασίας, θα έχεις μπροστά σου έναν μονόλογο που περιέχει τις σκέψεις σου. Αναλόγως με το τι έχεις γράψει και με το αποτέλεσμα που θες να έχεις, μπορείς να πάρεις αυτούσιο τον μονόλογο και να τον επεξεργαστείς ώστε να πάρει τη μορφή σεναρίου, ή να ανοίξεις έναν διάλογο με τον εαυτό σου (!) ώστε να καταλάβεις τι από όλα αυτά που σκέφτεσαι αξίζει να συμπεριληφθεί στην ιστορία σου. Όπως και να έχει, είναι σίγουρο πως αυτός ο καταιγισμός ιδεών θα χρειάζεται μια μορφοποίηση, ένα «μάζεμα», ώστε να μεταμορφωθεί σε σενάριο.

Γιώργος Τσιρογιάννης


Σκηνοθέτης στα πρώτα του βήματα και δημιουργός του FramesPerSecond. Έχει σκηνοθετήσει δύο ταινίες μικρού μήκους και πολλές άλλες ακόμα μικρότερου, καθώς και δύο μουσικά videos. Καλό παιδί.

Κατέβασε δωρεάν τα σενάρια ταινιών υποψήφιων για όσκαρ

Ανακάλυψα μια ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα για όσες/όσους ενδιαφέρονται για το δημιουργικό κομμάτι του κινηματογράφου. Η σελίδα είναι αγγλόφωνη οπότε αναφέρω ενδεικτικά τίτλους άρθρων που τράβηξαν την δική μου προσοχή:

 Andrei Tarkovsky on Directing: 'Sacrifice Yourself for Cinema'

Lessons First-Time Directors Won't Learn Until It's Too Late

Think of Something F@%&ed Up Every Day: John Waters on His Surprisingly Tame Creative Process

Αυτό που με ενθουσίασε πάνω απ όλα είναι πως σου παρέχει την δυνατότητα να κατεβάσεις δωρεάν σε μορφή pdf σενάρια από ταινίες. αυτή τη στιγμή έχει οκτώ από τις δέκα ταινίες που είναι υποψήφιες για όσκαρ καλύτερου σεναρίου όπως Birdman και The Theory of Everything. Η ιστοσελίδα ονομάζεται  nofilmschool.com και για να την επισκεφτείς πάτησε εδώ. 
καλές αναγνώσεις.