Mustang, φεμινιστικός κινηματογράφος από τη Τουρκία

Σε μια εποχή που οι περισσότερες νέες γυναίκες σπεύδουν να δηλώσουν ότι δεν είναι φεμινίστριες και οι μεγαλύτερες νιώθουν υποχρεωμένες να απολογηθούν αν κάποτε υπήρξαν, η τουρκάλα σκηνοθέτης Ντενίζ Εργουβέν κάνει με τις ''Ατίθασες'' ( Mustang ) μια ταινία καθαρά φεμινιστική, για την απελπισία του να είσαι γυναίκα στις ευνουχιστικές για τις γυναίκες συνθήκες των σημερινών οπισθοδρομικών και πατριαρχικών κοινωνιών , όπως η τουρκική - πίσω από τη βιτρίνα της Κωνσταντινούπολης. Η υποκριτική οικογενειακή τιμή, ο έλεγχος της παρθενιάς, ο στραγγαλισμός της θηλυκότητας, ο άγριος κυνισμός του προξενιού, η ενδοοικογενειακή σεξουαλική κακοποίηση και οι εφιαλτικές συνέπειες για τις γυναίκες, είναι η ωμή πραγματικότητα που φέρνει, χωρίς καμιά ωμότητα, στο φως η ταινία - και μάλιστα με τις ίδιες τις μεγαλύτερες γυναίκες να λειτουργούν, με τη σιωπηλή τους συνενοχή, ως θεματοφύλακες της παράδοσης, για να συνεχιστεί ο φρικτός κύκλος της βίας και της ταπείνωσης και για τις νεότερες. Ταυτόχρονα όμως , η σκηνοθέτης επιδιώκει να μιλήσει και για την αισιόδοξη προοπτική που ανοίγεται μέσα απ την παιδεία, την προσωπική αντίδραση, τη γυναικεία συντροφικότητα (έξοχη η σκηνή της συσκότισης), την υποστηρικτική στη γυναικεία χειραφέτηση στάση πολλών, ειδικά νέων, ανδρών.
Η ταινία σίγουρα απηχεί και μια υπαρκτή, μέχρι αρκετά πρόσφατα, ελληνική πραγματικότητα, που τα σύγχρονα κορίτσια, τουλάχιστον των μεγαλουπόλεων, αγνοούν. Το αν απηχεί και κομμάτια από έναν καλοκρυμμένο σημερινό εφιάλτη, μένει να απαντηθεί...

 Γιούλη Ζαχαρίου

Rent-a-cat, γέμισε τη καρδιά σου τρυφερότητα

Ζείτε μόνη/ος? Νιώθετε μοναξιά? Θέλετε να γεμίσετε το συναισθηματικό κενό σας? Η νεαρή Sayoto έχει τη λύση για σας! Νοικιάζει γάτες σε μοναχικούς ανθρώπους,αφού πρώτα τους περνά από τεστ, ώστε να βεβαιωθεί ότι ανταποκρίνονται στις απαραίτητες προυποθέσεις για να τους εμπιστευτεί τα γατάκια της, αλλά και για να τους δώσει τη γάτα που τους ταιριάζει! Τα γεγονότα όμως που θα ακολουθήσουν θα κάνουν τη Sayoto να συνειδητοποιήσει πόσο μόνη είναι και η ίδια...
Η γιαπωνέζα Naoko Ogigani γύρισε με ειλικρίνεια,χιούμορ και ευαισθησία ένα ποιητικό ''παραμύθι'' για μεγάλους,που διαθέτει μια καθαρότητα,θα έλεγα,παιδική αλλά και έναν μελαγχολικό σκεπτικισμό.
Δεν ξέρω -δυστυχώς - πολλά για τον σύγχρονο ιαπωνικό κινηματογράφο, αλλά αυτή η''περιθωριακή'' ταινία μου άνοιξε την όρεξη!

 Γιούλη Ζαχαρίου

Like Father Like Son, η μοναχική πορεία ενός πατέρα

Σκην. Hirokazu Kore-eda, 2013


Ο Ριότα και η Μιντόρι είναι ένα ευτυχισμένο και επιτυχημένο σε όλα τα επίπεδα ζευγάρι. Ξαφνικά ένα τηλεφώνημα θα ανατρέψει τη στρωμένη ζωή τους: μαθαίνουν ότι στο μαιευτήριο τους παραδόθηκε λάθος παιδί και ο 6χρονος γιος τους δεν είναι δικός τους! Σύντομα θα έρθουν σ επαφή με τη μικροαστική και διαφορετικής νοοτροπίας οικογένεια που αναθρέφει τον βιολογικό τους γιο και τα μεγάλα διλήμματα αρχίζουν.....
Προφανώς σ ένα πρώτο επίπεδο η ταινία θέτει προβληματισμούς όσον αφορά τη βιολογική σχέση γονιών και παιδιού και τη συναισθηματική,που αναπτύσσεται - ανεξάρτητα από την πρώτη - στη διάρκεια της ανατροφής.
Σε δεύτερο επίπεδο η ταινία, προσθέτοντας μια ταξική παράμετρο, διερωτάται για την αντιστοιχία μεταξύ υψηλού βιοτικού επιπέδου και ευτυχίας.
Σ ένα τρίτο επίπεδο διερευνάται η δύσκολη σχέση πατέρα γιου,τα προσωπικά τραύματα που διαιωνίζονται και κληρονομούνται και ο σχεδόν ακυρωμένος πατρικός ρόλος στη υπερδραστήρια και πολυάσχολη σύγχρονη οικογένεια.
Σε τέταρτο επίπεδο ο σκηνοθέτης σχολιάζει έμμεσα την καταλυτική σημασία των τραγικών γεγονότων στη ζωή,όταν γίνονται αιτία για μια κατάδυση στον βαθύτερο εαυτό.
Ο Koreeda αφορμάται από το προσωπικό βίωμα του αποστασιοποιημένου και στην ουσία απόντα δικού του πατέρα. Η ταινία διαθέτει φυσικά γιαπωνέζικη οπτική, που χαρακτηρίζεται από προσκόλληση στην παράδοση και από νηφάλια έως ψυχρή αντιμετώπιση του δράματος - στοιχεία που ίσως ξενίσουν τον δυτικό θεατή. Παρόλα αυτά όμως και παρά την κάπως προβλέψιμη σε κάποια σημεία πλοκή,είναι μια ταινία πολύ ενδιαφέρουσα,αληθινή και δυνατή.

 Γιούλη Ζαχαρίου

A Guide To Recognizing Your Saints, επιστροφή στους κακόφημους δρόμους της εφηβείας

Ελληνικός τίτλος: Εγχειρίδιο αναγνώρισης αγίων

Δεκαετία του '80. Η Αμερική των υποβαθμισμένων περιοχών της Ν.Υόρκης, η Αμερική της βίας, η Αμερική των μεταναστών. Μια κοινωνία που δυστυχώς δεν έχουν τίποτα να της ...ζηλέψουν οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες της προσφυγιάς, της μετανάστευσης, του κοινωνικού αποκλεισμού.
Ο Dito Montiel, συγγραφέας και σκηνοθέτης, παιδί μεταναστών και ο ίδιος, μετέφερε με ωμό ρεαλισμό στην οθόνη τα προσωπικά του βιώματα από το ομώνυμο βιβλίο του. Φτασμένος πια συγγραφέας - τον ερμηνεύει εκπληκτικά ο Robert Downey Jr. - γυρίζει πίσω, μετά από χρόνια, στην παλιά του γειτονιά, διατηρώντας τους αυθεντικούς χώρους δράσης, εκεί που γνώρισε από πρώτο χέρι τον ρατσισμό, την αμάθεια, την αδικία, και έζησε, αυτός και οι φίλοι του, τις δύσκολες σχέσεις της εφηβείας τους. Έναν κόσμο από τον οποίο κάποτε απέδρασε πανικόβλητος και αρνητής και στον οποίο γυρίζει τώρα, για να ξεπληρώσει ανεξόφλητα χρέη, να επουλώσει ανοιχτές πληγές,να αντικρίσει κατάματα τον εαυτό του και κυρίως να αναγνωρίσει επιτέλους τους δικούς του ''αγίους''.
Τους προσωπικούς ''αγίους'' που όλοι μας διαθέτουμε και που κάποια στιγμή έρχεται η ώρα να συμφιλιωθούμε με τη δύσκολη, την κρυμμένη, την - πολλές φορές -  ακόμα και λάθος δοσμένη αγάπη τους, που σημάδεψε θετικά ή αρνητικά τη ζωή μας.

Γιούλη Ζαχαρίου

Benny's Video, πόση βία μπορείς να αντέξεις?

Σκηνοθεσία: Michael Haneke 1992
Ένα 14χρονο αγόρι,ο Μπέννυ, παιδί μιας αστικής οικογένειας της Βιέννης,παθιασμένο με κάμερες,βίντεο κλπ, επιδιώκει να βιντεοσκοπεί βίαιες σκηνές - με μια τέτοια άλλωστε ξεκινά το έργο - και μετά να τις παρακολουθεί στον τέλειο μηχανικό εξοπλισμό του δωματίου του.
Λόγω του εθισμού του με την εικόνα,ο Μπέννυ έχει απόλυτη συνείδηση του εαυτού του και των πράξεών του μόνο όταν τις βλέπει σε οθόνη. Έτσι λοιπόν θα οργανώσει ένα έγκλημα,θα το εκτελέσει και θα το απεικονίσει σε βίντεο για να μπορεί να το ''βλέπει''. Όταν όμως εξομολογηθεί στους γονείς του την πράξη του,πυροδοτούνται ανατρεπτικές εξελίξεις σε οικογενειακό και ατομικό επίπεδο.
Ο Haneke με την προφητική αυτή ταινία του -νομίζω η δεύτερη ή τρίτη του - προτείνει μια βαθιά μελέτη πάνω στο φαινόμενο της ανήλικης βίας στις σύγχρονες υπερανεπτυγμένες δυτικές κοινωνίες. Από την αρχή της ταινίας ανιχνεύει με διαλεκτικό τρόπο τα αίτια της, που συλλειτουργούν για να κατασκευάσουν τους Μπέννυ της εποχή μας - που είναι πολύ περισσότεροι από τα γνωστά κρούσματα. Και δε διστάζει ο μεγάλος αυτός δημιουργός, με τον χειρουργικό κινηματογραφικό τρόπο του και το άρτια δομημένο σενάριό,να φτάσει το νυστέρι στο κόκκαλο και μάλιστα χωρίς αναισθητικό.
Μεγάλη ταινία.

Γιούλη Ζαχαρίου

Η Οδύσσεια του Κυρίου Λαζαρέσκου

Σκην. Cristi Puiu 2005 Ρουμανία ( πρωτ.τιτλ. Moartea domnului Lazarescu) 
Στα περίχωρα του Βουκουρεστίου ένας μοναχικός συνταξιούχος,ο Ντάντε Λαζαρέσκου,νιώθοντας μια νύχτα άρρωστος στο μικρό του διαμέρισμα,ζητά τη βοήθεια των γειτόνων. Σύντομα αυτοί θα καλέσουν ασθενοφόρο και τότε και αυτός ο Ντάντε θα αρχίσει να ζει τη δική του ''Κόλαση''σε αναζήτηση περίθαλψης και νοσηλείας. 
Ο σκηνοθέτης έχοντας στα χέρια του ένα λεπτοδουλεμένο σενάριο και εξαιρετικά ταλαντούχους ηθοποιούς ( ειδικά τον πρωταγωνιστή ), εστιάζει τον φακό του σε υπέροχα κοντινά πλάνα και δίνει με ρεαλισμό μέχρι ωμότητας αλλά και με υποδόριο χιούμορ τον παραλογισμό ενός γραφειοκρατικού συστήματος,τον εθισμό των λειτουργών της υγείας στον ανθρώπινο πόνο,την αδιαφορία,την εγκατάλειψη,τη μοναξιά, την αρρώστια. Σκληρή ταινία και υπόκωφα τρυφερή.
Ξέρω, ξέρω...θέματα καθόλου δημοφιλή σήμερα. Ο σύγχρονος άνθρωπος αντέχει τη σκληρότητα μόνο σε επίπεδο videogame και η θέα του πόνου ή του θανάτου τον έλκει, φτάνει να είναι εικονικά και να μην τον αφορούν.
Κι όμως η ταινία θα μπορούσε ωραιότατα να αναφέρεται στη δική μας ελληνική πραγματικότητα.
Α,ναι και με πολλά βραβεία - για όσους το μετράνε.

Γιούλη Ζαχαρίου

Another Year, η εύθραυστη γαλήνη της καθημερινότητας

Σκηνοθεσία:Μάικ Λι  2010 

Η ταινία παρακολουθεί σε χρονική διάρκεια ενός χρόνου τη ζωή και την καθημερινότητα, απ τη μια αυτού που αποκαλούμε ''ιδανικό ζευγάρι'' ηλικιωμένων Άγγλων - και όχι μόνο - μεσοαστών,του Τομ και της Τζέρυ (ανάγλυφος ο συμβολισμός...), κι απ την άλλη συγγενών και φίλων τους χωρισμένων ή χήρων. 
Στη συναισθηματική ασφάλεια και αυτάρκεια του παντρεμένου ζευγαριού,ο Mike Leigh αντιπαραβάλει την ανασφάλεια,τις εμμονές,τις φαντασιώσεις και εν τέλει την ερημιά και απόγνωση των μοναχικών ανθρώπων.
Ο Τομ και η Τζέρυ επιτρέπουν στον εαυτό τους να είναι καλοπροαίρετα δοτικοί προς τους μοναχικούς φίλους και συγγενείς,προσφέροντάς τους στην ουσία την ανοχή και τον οίκτο τους και ειρωνευόμενοι διακριτικά την τάση εξάρτησής τους. Όταν όμως οποιοσδήποτε από τους ''απέξω''απειλεί να διαταράξει την ισορροπία τους,περιχαρακώνονται στο ''κουκούλι'' τους και στον μικρόκοσμό τους.
Σε μια κοινωνία που για τους γνωστούς λόγους έχει θεοποιήσει την παρατεταμένη νεότητα και ο κινηματογράφος πολύ συχνά παρουσιάζει τους ηλικιωμένους χαζοχαρούμενα αισιόδοξους και ορεξάτους, ταινίες σαν κι αυτή, που δίνουν με ψιλοβελονιά την αυθεντική εικόνα μιας ηλικιακής κατηγορίας,προσωπικά μου είναι πολύ παραπάνω από ευπρόσδεκτες.

Γιούλη Ζαχαρίου

Oslo August 31st, ένας καθαρός άνθρωπός και η πόλη του

          

2011 Νορβηγία σκην. Joachim Trier

Ο Άντερς,πρώην τοξικομανής,έχει τελειώσει τη διαδικασία απεξάρτησης και πρόκειται σύντομα να επανέλθει καθαρός στην κοινωνία. Παίρνει λοιπόν από το Κέντρο μιας μέρας άδεια για να πάει σε μια συνέντευξη για δουλειά. Μέσα σ αυτή τη μέρα ο Άντερς,μελαγχολικός και ευάλωτος, θα διασχίσει το Όσλο αλλά και την εσωτερική του έρημο. Θα προσπαθήσει να αποκαταστήσει γέφυρες με το παρελθόν του,θα συναντήσει αγαπημένους του ανθρώπους,θα συνειδητοποιήσει λάθη δικά του και των άλλων,θα αναζητήσει ερείσματα που θα του επιτρέψουν να επαναξιολογήσει το νόημα της ζωής του και να συνεχίσει να ζει.Το τέλος αυτής της εσωτερικής και εξωτερικής περιπλάνησης θα φωτίσει με άλλο φως τις στιγμές αυτού του 24ωρου αλλά και την αρχή του.
Η ταινία απέχει πολύ από το να είναι απλώς μια ακόμη ταινία επανένταξης. Έχει βαθιά υπαρξιακό χαρακτήρα και ψηλαφίζει το υπαρξιακό αδιέξοδο ενός νέου ανθρώπου μέσα σε μια κοινωνία εύρρυθμη και ευημερούσα που τον καταδικάζει να νιώθει αλλότριος.
Το σενάριο στηρίχτηκε ελεύθερα στο βιβλίο ''Feu Follet'' του P.D.La Rochelle, στο οποίο στηρίχτηκε επίσης η αξέχαστη ταινία του Louis Malle ''Η Φλόγα που Τρεμοσβήνει'' 1963.
Η σκηνοθεσία,λιτή και διακριτική,υπονομεύει κάθε μελοδραματισμό,εστιάζει στη λεπτομέρεια,αρνείται να εκμεταλλευτεί οποιαδήποτε ευκαιρία για συναισθηματικό εκβιασμό σε βάρος του θεατή και επενδύει πολλά στο ''ανέκφραστο'' αλλά συγκλονιστικά τρωτό πρόσωπο του πρωταγωνιστή.
Μια ταινία με δραματικό βάρος.

Γιούλη Ζαχαρίου

Io sono l amore, η ξιπασμένη γοητεία της μπουρζουαζίας

Ελληνικός τίτλος: Είμαι ο Έρωτας 2009  
σκην. Luca Guadagnino

Η Εμμα, μια μεσήλικη γυναίκα,σύζυγος ενός Μιλανέζου μεγαλοβιομήχανου και μητέρα τριών παιδιών,ζει εγκλωβισμένη στο μεγαλοαστικό της μέγαρο,στην επιφανειακά τέλεια οικογένειά της και στο νεκρό συναισθηματικά γάμο της. Η εμφάνιση ενός ''ξένου σώματος'',του Αντόνιο,σεφ και συνομήλικου φίλου του γιου της, ανατρέπει τις ευαίσθητες ισορροπίες της.Θα εκτεθεί στο ασίγαστο πάθος αλλά και στην πιο οδυνηρή απώλεια. Θα μπορέσει άραγε να οδηγηθεί στη λύτρωση?
Η καταλυτική παρουσία του ''ξένου'' και το ώριμο πάθος μιας στερημένης γυναίκας δεν είναι βέβαια πρωτόγνωρα στον κινηματογράφο. Όμως η τόλμη με την οποία τα διαχειρίζεται το σενάριο και η σκηνοθεσία,η απουσία οποιασδήποτε ηθικολογικής ματιάς σε πρόσωπα και αντιδράσεις,κάνουν την ταινία μοναδική.
Το αισθητικής τελειότητας μπαρόκ περιβάλλον,στο οποίο τοποθετείται η ιστορία, λειτουργεί αντιθετικά και υπογραμμίζει το ισοπεδωτικό πάθος, τις σπαρακτικές εσωτερικές συγκρούσεις,το χείμαρρο των συναισθημάτων.
Κι ύστερα είναι η Tilda Swinton,το εκπληκτικό αυτό υποκριτικό ''εργαλείο'',που παίζει με το βλέμμα,με την παραμικρή κίνηση ή στάση του σώματος, με τις σιωπές της.
Ένα ''οπερετικό μελόδραμα'' που φανερώνει όμως πολύ δύσκολες αλήθειες.

Γιούλη Ζαχαρίου

The Woodsman, όταν παραμονεύουν οι δαίμονες από το παρελθόν

σκηνοθεσία Nicole Kassell πρωτ. Kevin Bacon

Μια πολύ δυνατή ταινία του ανεξάρτητου αμερικάνικου κινηματογράφου, με υπόγειες αναφορές στο παραμύθι της Κοκκινοσκουφίτσας, που δίνει την ευκαιρία να αναδείξει ο Kevin Bacon το μεγάλο παραγνωρισμένο του ταλέντο.
Ο Walter αποφυλακίζεται με αναστολή μετά από 12 χρόνια φυλάκισης για παιδεραστία σε βάρος ανήλικων κοριτσιών. Προσπαθώντας να κάνει μια νέα αρχή, εγκαθίσταται σε μια μικρή πόλη επιτηρούμενος από αστυνομία και ψυχιάτρους, πιάνει δουλειά σε ξυλουργείο και κάνει μια σχέση με μια συνάδελφο του. Όμως το παρελθόν είναι υπαρκτό, δε γίνεται να διαγραφεί ούτε από τον ίδιο ούτε από τους άλλους. Σύντομα το μυστικό του θα γίνει γνωστό και θα προκαλέσει τη φρίκη και τον αποτροπιασμό του κοινωνικού περιβάλλοντος.
Η Kassell αντιμετωπίζει το επικίνδυνο θέμα της παιδεραστίας, που βρίσκει απέναντι - και δικαίως - το σύνολο της κοινής γνώμης, με μεγάλη εντιμότητα και χωρίς ηθικολογίες. Επιλέγοντας τη χαμηλόφωνη προσέγγιση, δεν τραγικοποιεί, δεν εκβιάζει συναισθηματικά, αλλά και δεν κρύβει τίποτα κάτω απ το χαλί. Ο Walter είναι πράγματι παιδόφιλος και η Kessell τολμά να κοιτάξει με ειλικρίνεια μέσα στην ψυχή του ''τέρατος''. Δεν το εξωραΐζει, δεν το κρίνει, παρακολουθεί τον αγώνα του με τον ''κακό λύκο'' που κρύβει μέσα του. Παράλληλα το τοποθετεί μέσα στο τερατώδες περιβάλλον της ''υγιούς'' σύγχρονης πραγματικότητας, με την υποκρισία να κυριαρχεί, με τα στερεότυπα να υπαγορεύουν συμπεριφορές και στάσεις, με τη σεξουαλική κακοποίηση να κρύβεται σε περιβάλλοντα υπεράνω πάσης υποψίας....
Σε τελευταία ανάλυση η Kessell τολμά να θέσει ένα προκλητικό δίλημμα: μπορεί ο άνθρωπος να υπερβεί τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού του, μπορεί ο ''κακός λύκος'' να γίνει ο ''ξυλοκόπος'' του παραμυθιού? Ή πρέπει να την αποδεχτεί και να μάθει να ζει μ αυτήν, αγωνιζόμενος συνεχώς ενάντια της?
Και αφήνει τον ήρωά της και όλους εμάς να το απαντήσουμε.

Γιούλη Ζαχαρίου